Συζήτηση για την παραβατικότητα στη Φυλή:
60% καταστολή, 30% κοινωνική ένταξη και 10% διαπολιτισμική συνεργασία!
του
Δημητρίου Μπουρίκου
Υπ. Δρ. – Ερευνητικός Συνεργάτης Πανεπιστημίου Αθηνών
dbourikos@pspa.uoa.gr
Στις 26-1-2011 διεξήχθη στη Φυλή, συνεδρίαση του Δημοτικού Συμβουλίου, για το θέμα της παραβατικότητας. Παραβλέποντας ότι στη συγκεκριμένη συνεδρίαση υπήρξαν κρούσματα λεκτικής και σωματικής βίας από εκείνους που συζητούσαν για την παραβατικότητα των άλλων (!), οι προτάσεις και ιδέες που διατυπώθηκαν από τα μέλη του Δημοτικού Συμβουλίου προσφέρουν σημαντικά στοιχεία αξιολόγησης για το πώς οι δημοτικοί σύμβουλοι αντιλαμβάνονται και προσεγγίζουν το πρόβλημα, αν έχουν διάθεση υιοθέτησης καλών πρακτικών άλλων Δήμων, αν αντιλαμβάνονται το θεσμικό και νομικό πλαίσιο στο οποίο οφείλουν να εντάσσονται οι προστάσεις και εν τέλει το πρότυπο για την ταυτότητα του νέου Δήμου Φυλής.
α) Χαρτογράφηση και αξιολόγηση των προτάσεων.
Οι παρεμβάσεις των δημοτικών συμβούλων μπορούν να κωδικοποιηθούν σε δεκαεννιά επιμέρους προτάσεις/ ιδέες. Αυτές οι προτάσεις μπορούν να αξιολογηθούν άμεσα στη βάση δυο σημαντικών κριτηρίων. Το πρώτο κριτήριο αναφέρεται στην ένταξη των συγκεκριμένων προτάσεων στο τρίπτυχο «καταστολή, κοινωνική ένταξη/πρόληψη και διαπολιτισμική συνεργασία». Το δεύτερο κριτήριο αναφέρεται στο θεσμικό και νομικό παραδεκτό των κατατιθέμενων προτάσεων και ιδεών.
Με βάση το πρώτο κριτήριο, οι διατυπωθείσες προτάσεις εμπίπτουν κατά απόλυτη πλειοψηφία στον τομέα της καταστολής, της ποινικής μεταχείρισης και της επιτήρησης. Συγκεκριμένα, έντεκα στις δεκαεννιά προτάσεις, ήτοι ποσοστό περίπου 60%, αναφέρονται σε δράσεις, όπως τοποθέτηση καμερών στους δρόμους, απασχόληση security σε δημόσια κτήρια, συνεργασία με αρμόδιους φορείς της κεντρικής διοίκησης (ΥΠΠΡΟΠΟ, ΥΠΕΣ), στελέχωση των αστυνομικών τμημάτων, δημοτική αστυνομία και φθάνουν μέχρι τις προτάσεις περί «διακοπής υδροδότησης και ηλεκτροδότησης των Ρομά στις παράγκες», «καταγραφή των Ρομά» και «γκρέμισμα των παραγκών». Στο πεδίο των δράσεων κοινωνικής ένταξης και πρόληψης, εμπίπτουν έξι προτάσεις, ήτοι ποσοστό περίπου στο 30% των συνολικών προτάσεων και αναφέρθηκαν οι ανάγκες σύστασης γραφείου στο Δήμο για τα θέματα των Ρομ, η λειτουργία Τοπικού Συμβουλίου Πρόληψης της Παραβατικότητας, η υιοθέτηση του παραδείγματος της Αγίας Βαρβάρας, η ανάπτυξη κοινωνικών υπηρεσιών στα σχολεία (σχολική κοινωνική εργασία), προγράμματα κοινωνικής ένταξης, καθώς και προγράμματα προσφοράς μορφωτικών και επαγγελματικών ευκαιριών στους Ρομ. Τέλος, δυο προτάσεις, ήτοι ποσοστό περίπου 10% των συνολικών προτάσεων, αφορούσαν την διαπολιτισμική συνεργασία (συνεργασία με εκπροσώπους Ρομ, δράσεις ενεργοποίησης των ίδιων των Ρομ).
Με βάση το δεύτερο κριτήριο, κάποιες εκ των διατυπωθεισών προτάσεων στο πεδίο της καταστολής και επιτήρησης, είναι νομικά και συνταγματικά από οριακές έως απαράδεκτες. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η πρόταση για την διακοπή της ηλεκτροδότησης και υδροδότησης των παραγκών των Ρομά. Η πρόταση αυτή παραγνωρίζει ότι μεταξύ του πληθυσμού των Ρομά στις παράγκες υπάρχουν παιδιά, και μάλιστα πολλά, που προστατεύονται ως αυτόνομες ανθρώπινες οντότητες τόσο από διεθνείς συμβάσεις όσο και από το εθνικό δίκαιο. Επίσης, το γεγονός ότι κάποιοι εκ των ενηλίκων Ρομά συμμετέχουν σε παράνομες δραστηριότητες όχι μόνο δεν μειώνει την νομική και αξιακή προστασία των παιδιών Ρομά αλλά καθιστά την προστασία τους ακόμα πιο έντονη και επείγουσα! Οποιαδήποτε προσπάθεια αποκατάστασης της νομιμότητας, όσον αφορά τις πρόχειρες κατασκευές των Ρομά, οφείλει να έχει διασφαλίσει την εύρεση κατάλληλης στέγης για τους ανήλικους Ρομά.
| Προτάσεις/ Ιδέες |
Θεματικός χαρακτήρας |
Θεσμικό
και νομικό παραδεκτό
της πρότασης |
| 1. Κάμερες σε δρόμους |
Καταστολή |
ΟΧΙ |
| 2. Security σε δημοτικά κτήρια |
Καταστολή |
ΝΑΙ |
| 3. Γραφείο Δήμου για θέματα Ρομ |
Κοινωνική Ένταξη- Πρόληψη |
ΝΑΙ |
| 4. Τοπικό Συμβούλιο Πρόληψης
Παραβατικότητας |
Κοινωνική Ένταξη- Πρόληψη |
ΝΑΙ |
| 5. Συνεργασία με Υπ. Προστασίας
Του Πολίτη |
Καταστολή |
ΝΑΙ |
| 6. Συνεργασία με εκπροσώπους Ρομ |
Διαπολιτισμική συνεργασία |
ΝΑΙ |
| 7. Σχολική κοινωνική εργασία |
Κοινωνική Ένταξη- Πρόληψη |
ΝΑΙ |
| 8. Να κοπεί το ρεύμα και το νερό
στις παράγκες των Ρομ |
Καταστολή |
ΟΧΙ |
| 9. Να γκρεμιστούν οι παράγκες |
Καταστολή |
ΟΧΙ |
| 10. Να αντιμετωπιστούν οι Ρομ ως
Έλληνες πολίτες και όχι ως Ρομ! |
Καταστολή |
ΟΧΙ |
| 11. Προγράμματα κοινωνικής ένταξης |
Κοινωνική Ένταξη- Πρόληψη |
ΝΑΙ |
| 12. Συνεργασία με Υπ. Εσωτερικών |
Καταστολή |
ΝΑΙ |
| 13. Στελέχωση Αστυνομικών Τμημάτων |
Καταστολή |
ΝΑΙ |
| 14. Έδρα Δημοτικής Αστυνομίας στο
Ζεφύρι |
Καταστολή |
ΝΑΙ |
| 15. Υιοθέτηση παραδείγματος Αγίας
Βαρβάρας |
Κοινωνική Ένταξη- Πρόληψη |
ΝΑΙ |
| 16. Ενεργοποίηση των ίδιων των Ρομ |
Διαπολιτισμική συνεργασία |
ΝΑΙ |
| 17. Φωτισμός και φύλαξη κοινόχρηστων
Χώρων |
Καταστολή |
ΝΑΙ |
| 18. Καταγραφή των Ρομ |
Καταστολή |
ΟΧΙ |
| 19. Προγράμματα για προσφορά
μορφωτικών και επαγγελματικών
ευκαιριών στους Ρομ |
Κοινωνική Ένταξη- Πρόληψη |
ΝΑΙ |
β) Ερμηνεία της κυρίαρχης αντίληψης περί καταστολής.
Η συντριπτική πλειοψηφία των προτάσεων με κατασταλτικό χαρακτήρα και αμφισβητούμενο ως απαράδεκτο νομικό υπόβαθρο αντανακλά σε μεγάλο βαθμό τις διαρθρωτικές αδυναμίες του τοπικού πολιτικού συστήματος να διαγνώσει, να σχεδιάσει και να υλοποιήσει τοπικές πολιτικές. Με άλλα λόγια, η έμφαση στην καταστολή προσφέρει μια απίστευτα βολική υπηρεσία σε τμήμα της τοπικής πολιτικής ηγεσίας.
Πρώτον, αποκρύπτεται ότι το πρόβλημα της παραβατικότητας δεν είναι μόνο η παραβατικότητα των Ρομ αλλά οι σχέσεις ανομίας και τα δίκτυα συνεργασίας τμήματος των Ρομ με τμήμα της τοπικής πολιτικής ηγεσίας (βλ. σχετικά και καταγγελίες νυν Δημάρχου κ. Δ. Μπουραϊμη και επικεφαλής Ενότητας Πολιτών κ. Σ. Σάββα). Με άλλα λόγια, η έμφαση στην καταστολή συνεπάγεται αφενός ανάδειξη των ευθυνών και αποτυχιών των άλλων και αφετέρου «απόκρυψη» των δικών μας ευθυνών και ανεπαρκειών!
Δεύτερον, η έμφαση στην καταστολή και την ποινική μεταχείριση μεταθέτει τη συζήτηση στις οφειλόμενες ενέργειες της Αστυνομίας, «αγνοώντας» τις οφειλόμενες ενέργειες του Δήμου. Για παράδειγμα, ποιες δράσεις και με πόσα χρήματα θα δεσμευτεί ο νέος Δήμος Φυλής με σκοπό την πρόληψη της παραβατικότητας; Ποιες οικιστικές και άλλες παρεμβάσεις θα προωθήσει για τη προστασία των κοινόχρηστων χώρων; Ποιες δράσεις θα προωθήσει για την ομαλή ένταξη των Ρομ στο σχολείο; Προφανώς, η έμφαση στην καταστολή, που άλλοι πρέπει να κάνουν, δεν στοιχίζει τίποτα για τους Δήμους και δεν προκαλεί ερωτήματα για τη μέχρι σήμερα κατάσταση του προϋπολογισμού (προτεραιότητες, αξιολόγηση).
Τρίτον, η έμφαση στην καταστολή προσφέρει ένα πεδίο ψυχικής εκτόνωσης κατοίκων που έχουν πέσει θύματα βίας ή συμβιώνουν δύσκολα με γείτονες Ρομ. Ωστόσο, η έμφαση αυτή συγχέει απόλυτα το προσωπικό βίωμα συγκεκριμένων κατοίκων (που είναι κατανοητό) περί αγανάκτησης με την απαίτηση για συλλογική δράση βελτίωσης της ποιότητας ζωής των κατοίκων. Το πρώτο (προσωπικό βίωμα) αντιμετωπίζεται με ποινική επανόρθωση και ψυχοκοινωνική στήριξη, το δεύτερο όμως (συλλογική δράση) αντιμετωπίζεται από τους τοπικούς θεσμούς και την τοπική κοινωνία των πολιτών σε επίπεδο κοινωνικής πρόληψης και μέριμνας και όχι σε επίπεδο «ανέξοδων κουτσαβακισμών» που συντηρούν μια κατάσταση έντασης και φαύλου κύκλου βίας.
γ) Συνέπειες της κυρίαρχης αντίληψης περί καταστολής.
Η φιλοσοφία της καταστολής και ποινικής μεταχείρισης, της στοχοποίησης της πληθυσμιακής ομάδας των Ρομ ως παραβατικής κοινότητας και της έλλειψης προσανατολισμού διαπολιτισμικής συνεργασίας και κοινωνικής πρόληψης, ενισχύει ποικιλοτρόπως τις εξής τάσεις:
Πρώτο, διαιώνιση των στερεοτύπων εις βάρος ομάδων κατοίκων και στιγματισμός του Δήμου ως χώρου ανομίας και παραβατικότητας. Με άλλα λόγια, διαιώνιση μιας αρνητικής ταυτότητας της πόλης μας με αρνητικές συνέπειες- άμεσες και έμμεσες- για την βιώσιμη ανάπτυξή της και τις ευκαιρίες όλων μας για κοινωνική πρόοδο.
Δεύτερο, «δικαίωση των σκληρών Ρομ» που εκμεταλλεύονται την έλλειψη αυτό-οργάνωσης της Κοινότητάς τους και την ανυπαρξία θεσμικών διαύλων επικοινωνίας και συνεργασίας με τους τοπικούς θεσμούς και την τοπική κοινωνία των πολιτών. Οι «σκληροί» εκμεταλλεύονται την απόρριψη των Ρομ για να εμπεδώσουν τον κυρίαρχο διαμεσολαβητικό ρόλο τους και να συνεχίσουν να προσφέρουν ανεκτίμητες υπηρεσίες σε όσους κερδίζουν από παράνομες δραστηριότητες, φθηνή και βρώμικη εργασία κ.ά.
Τρίτο, επιβεβαίωση της αντίληψης και αίσθησης κάποιων Ρομ ότι δεν αποτελούν οργανικό τμήμα της τοπικής κοινωνίας («δεν μας θέλουν») με συνέπεια την εσωστρέφεια και την παθητικότητα για όσα συμβαίνουν γύρω τους και τους επηρεάζουν. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα έλλειψης έστω και μιας ανακοίνωσης από εκπροσώπους των Ρομ για το ζήτημα της παραβατικότητας και τη σχετική συζήτηση στο δημοτικό συμβούλιο.
Τέταρτο, διατήρηση των προβληματικών καταστάσεων στα σχολεία και τις γειτονιές, αφού ούτε διάθεση υπάρχει, ούτε -πολύ περισσότερο- πρόταση για διαπολιτισμικό διάλογο και ενίσχυση των τρόπων φιλικής επίλυσης των συγκρούσεων. Καταδικαστέα συμβάντα βίας (πχ. προπηλακισμός γείτονα από Ρομ λόγω διενέξεων για τη στάθμευση, φθορές σε μαγαζιά) αναδεικνύονται και «διαφημίζονται» ως «συλλογική τοπική κατάρα» χωρίς καμία κοινωνική παρέμβαση καταλλαγής, συνεννόησης και κοινωνικής πρόληψης.
Πέμπτο, η συνεχιζόμενη συλλογική ενοχοποίηση των Ρομ για πλειάδα παραβατικών συμπεριφορών και συμβάντων προσφέρει απλόχερα και εξαιρετικά βολικά το πεδίο ευκαιρίας ανάδειξης «αυθόρμητων εξεγέρσεων» ομάδων Ρομ και «προστατών».
Πρόταση:
Για πρώτη φορά, τουλάχιστον ονοματίστηκε σε ένα δημοτικό συμβούλιο, το παράδειγμα της Αγίας Βαρβάρας για την αντιμετώπιση του προβλήματος. Ποιο πραγματικά είναι το παράδειγμα αυτό; Ποιες οι ομοιότητες και διαφορές της συγκεκριμένης περιοχής με τη δική μας; Τι έγινε εκεί που δεν γίνεται εδώ;
Συνοπτικά, παραθέτουμε τα εξής:
1. Στην Αγία Βαρβάρα, οι Ρομ δεν υπήρξαν «αποσυνδεδεμένοι» από το τοπικό γίγνεσθαι. Ο Δήμος αναπτύχθηκε με τους Ρομ να αποτελούν οργανικό κομμάτι/ κύτταρο της τοπικής κοινωνίας και όχι «αποδιοπομπαίος τράγος», όπως πολλοί επιθυμούσαν. Αντιθέτως, στην περιοχή μας, οι Ρομ δεν συμμετέχουν στα τοπικά δρώμενα παρά μόνο ως το «άλλο συλλογικό κακό» και ως άνισοι εταίροι κάποιων δικτύων παραβατικότητας.
2. Στην Αγία Βαρβάρα, η ταυτότητα της πόλης χτίστηκε και στην ύπαρξη και συμμετοχή των Ρομ. Αυτό το στοιχείο είναι κομβικό και αποτελεί αναγκαίο συστατικό για την έναρξη ενός ενάρετου κύκλου ανεκτικότητας και διαπολιτισμικής συνεργασίας. «Αποδέχομαι την ύπαρξή σου και τη συμμετοχή σου, έχεις και εσύ ευθύνες για το κοινό καλό και την κοινή πρόοδο». Αντιθέτως, στις περιοχές μας χτίζεται μια «φοβική ταυτότητα» με άρνηση / απόρριψη των Ρομ ως κυττάρων της τοπικής κοινωνίας. Χαρακτηριστικό παράδειγμα η απουσία υποψηφίων δημοτικών συμβούλων από την πιο πολυπληθή κοινότητα Ρομ στην Ελλάδα.
3. Στην Αγία Βαρβάρα, εφαρμόστηκαν και εφαρμόζονται κοινωνικά προγράμματα πρόληψης και ένταξης, διασύνδεσης των Ρομ με την δημοτική αρχή και τις δημοτικές υπηρεσίες. Στην περιοχή μας, η Κοινωνική Υπηρεσία του Δήμου Ζεφυρίου τυγχάνει χρηματοδότησης εφάμιλλης ενός αθλητικού σωματείου γειτονιάς!
4. Στην Αγία Βαρβάρα, δεν εφαρμόστηκε κάποια πολιτική για την χωρική απομόνωση των Ρομ. Αντιθέτως, στην περιοχή μας, όλως τυχαίως, οικοπεδοποιήθηκε η περιοχή της Λίμνης και έγινε αντικείμενο εκμετάλλευσης εις βάρος των Ρομ και φτωχών εσωτερικών μεταναστών. Περαιτέρω, η αποθάρρυνση των Ρομ να κατοικήσουν διάσπαρτα στην περιοχή, ανάμεσα σε οικογένειες μη Ρομ, τους οδήγησε αναγκαστικά σε χωρική σύμπτυξη και απομόνωση από τους λοιπούς κατοίκους.
5. Στην Αγία Βαρβάρα, όχι απλώς έγινε χρήση των όποιων διαθέσιμων καλών πρακτικών, επιστημονικών και ερευνητικών δεδομένων για τους Ρομ και τα κοινωνικά προβλήματα, αλλά ενθαρρύνθηκε η ενασχόληση ερευνητικών κέντρων με τα τοπικά προβλήματα. Στην περιοχή μας, η όποια συζήτηση για ορθολογική και εμπειρική διάγνωση και τεκμηρίωση των προβλημάτων, στιγματίζεται ως «θεωρητικολογία» και «ουτοπία» έναντι της «γνώσης των έμπειρων αυτοδιοικητικών παραγόντων»!. Το τοπικό πολιτικό σύστημα πάσχει από την «αλλεργία των ιδεών»! Εδώ για όλα φταίνε κάποιοι κακοί (πχ., οι Ρομ, η κεντρική διοίκηση, η αστυνομία), ποτέ η δική μας κοντόφθαλμη προσέγγιση και ποτέ η δική μας διοικητική ανεπάρκεια.
Καταληκτικά, τόσο στην Αγία Βαρβάρα όσο και σε άλλα μέρη (εθνικά και ευρωπαϊκά), όπου καταγράφονται θετικές εξελίξεις στην κοινωνική ένταξη των Ρομ και τοπική οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη, διακρίνεται η ύπαρξη μιας εξωστρεφούς, έξυπνης και καινοτόμου τοπικής πολιτικής ηγεσίας. Η ηγεσία αυτή, αντί να επιλέξει τον εύκολο δρόμο του ανέξοδου λαϊκισμού και της στοχοποίησης κάποιων άλλων «κακών», σέβεται την ύπαρξη των άλλων (ιδιαίτερα των παιδιών), αναγνωρίζει τα νομικά και ηθικά όρια της πολιτικής διαδικασίας, προωθεί μια νέα- θετική και πολυπολιτισμική- ταυτότητα, χρησιμοποιεί τοπικούς πόρους για τον σχεδιασμό και την υλοποίηση κοινωνικών προγραμμάτων, ενθαρρύνει την συμμετοχή των Ρομ στο τοπικό πολιτικό σύστημα και τους καθιστά συμμέτοχους στα τοπικά δρώμενα, εκμεταλλεύεται κάθε ευκαιρία του θεσμικού περιβάλλοντος για την αντιμετώπιση τοπικών προβλημάτων και αντιμάχεται στερεότυπα που στιγματίζουν την περιοχή τους και αποδυναμώνουν την δυναμική βιώσιμης ανάπτυξής τους.
Υπάρχει τέτοια ηγεσία σήμερα στις περιοχές μας;
Προς το παρόν, υπάρχει το:
«60% καταστολή, 30% κοινωνική μέριμνα και 10% διαπολιτισμική συνεργασία».